Bulgaristan Vatandaşlığı Avantajları ve Başvuru Şartları

Bir arkadaş ortamında konu bir anda “Balkanlar”, “AB kapısı”, “pasaport gücü” diye dallanıp budaklanınca, masaya konan harita çoğu zaman aynı yere çıkar: Bulgaristan Vatandaşlığı Avantajları ve Başvuru Şartları. Çünkü bu başlık, tek bir cümle gibi görünse de aslında iki ayrı dünyayı aynı nefeste anlatır: bir yanda fırsatlar (hayatın ritmini hızlandıran ayrıcalıklar), öte yanda kurallar (ince ayarlı bir mekanizma gibi işleyen şartlar). Ben bunu hep saat ustalığına benzetirim; kadran parıldar, ama saati çalıştıran dişliler görünmez. İşte o dişlileri birlikte görünür kılacağız.

Kısa bir sahne düşün elinde kahve, önünde not defteri; “Nereden başlamalıyım?” diye soruyorsun. Tam burada, “Şeytan ayrıntıda gizlidir.” sözü usulca masaya oturur. Vatandaşlık başvurularında ayrıntı; yönteme göre değişen şartlar, evrakların uyumu, zaman çizelgesi ve resmi süreçlerdeki küçük ama kritik dönemeçlerdir. Bulgaristan’ın 2007’den beri Avrupa Birliği üyesi olması ve AB’nin bugün 27 ülkeden oluşması gibi temel gerçekler bile (tek başına) resmi süreci tamamlamaya yetmez; asıl farkı, doğru yol haritası yaratır. Benim yorumum net: güçlü bir rehber, insanın kafasındaki sis perdesini bir rüzgâr gibi dağıtır; geriye sadece uygulanabilir adımlar kalır.

Bu yazıda, Bulgaristan Vatandaşlığı Avantajları ve Başvuru Şartları konusunu “okuyup geçilecek” bir metin gibi ele almayacağız; daha çok, çekmeceden çıkarılıp üzerine not alınacak bir plan yapacağız. Neleri masaya koyuyoruz?

• Avantajlar: Eğitim, çalışma, yerleşim ve hareket alanı gibi başlıklarda pratik kazanımlar
• Başvuru yolları: Soy bağı, evlilik, uzun süreli ikamet gibi farklı senaryoların mantığı
• Şartlar ve belgeler: Hangi evrakın neden istendiği, hangi detayın süreci hızlandırdığı
• Süreç akışı: Başvuru adımları, olası bekleme dönemleri, sık yapılan hatalar
• Mini kontrol listeleri: “Benim durumumda ilk yapılacak şey ne?” sorusuna hızlı yanıtlar

Bulgaristan Vatandaşlığının Avantajları Nelerdir?

Bir vatandaşlık bazen anahtar gibidir; kapıyı açar, koridoru uzatır, odaları çoğaltır. Bulgaristan vatandaşlığı da bu hissi sık yaşatır: Avrupa’nın haritasında yürürken adımların daha rahat, planların daha geniş olur. Elbette her avantaj, başvuru yoluna ve kişisel duruma göre başka bir tonda parlar; kiminde “hız” öne çıkar, kiminde “istikrar”, kiminde de aileyle kurulan uzun vadeli düzen.

Aşağıda, en çok merak edilen avantajları dört başlıkta topladık.

AB’de yaşama–çalışma–eğitim hakları

Bulgaristan Avrupa Birliği üyesi bir ülke. Bu tek cümle, çantanın içine gizlenen bir pusula gibi çalışır; yön verir. AB vatandaşlığı kapsamında:

• AB ülkelerinde yaşama ve yerleşim planı kurma imkânı (uzun vadeli rota çizmek isteyenler için ciddi konfor)
• Çalışma ve kariyer tarafında daha geniş bir alan; iş arama, taşınma, sözleşme süreçlerinin daha öngörülebilir ilerlemesi
• Eğitim kısmında seçenek havuzunun büyümesi; üniversiteler, değişim programları, kısa dönem sertifikalar

Seyahat/serbest dolaşım ve pasaport gücü

Seyahat konusu konuşulunca herkesin gözünde aynı sahne canlanır; bir sınır kapısı, bir kuyruk, bir de zamanın yavaşlaması. İşte burada Bulgaristan vatandaşlığının pratik getirileri devreye girer.

• Bulgaristan, Schengen alanına tam katılımla birlikte iç sınırlardaki kontrollerin önemli bölümünden arınmış bir seyahat akışı sunar. AB Konseyi’nin kararıyla Bulgaristan ve Romanya ile iç kara sınırlarında kişi kontrollerinin 1 Ocak 2025 itibarıyla kaldırılması kararlaştırıldı.
• Bu, özellikle kara yolculuğu sevenler için (arabaya atlayıp Avrupa rotası yapanlar, iş için sık gidip gelenler) zaman ve efor yönetimini kolaylaştıran bir detay.

Mini gerçeklik kontrolü:

1. Seyahat avantajını yalnız “vizesiz ülke sayısı” gibi tek bir rakama sıkıştırma.
2. Aktarma kolaylığı, sınır geçiş ritmi, uzun dönem plan yapabilme gücü gibi parçalar da önemli.
3. Pasaport gücü, hayatın akışını hızlandırır; asıl kazanç çoğu zaman “zaman” olur.

Bir de para tarafında sessiz bir kolaylık var. Bulgaristan 1 Ocak 2026 itibarıyla euro alanına katıldı. Avrupa Merkez Bankası bunu ülke için “tarihi bir kilometre taşı” olarak tanımlıyor.
Bu ne demek? Basit bir örnek: Fiyat kıyaslama, ödeme/transfer, seyahat bütçesi gibi konularda sürpriz azalır; özellikle Avrupa içinde sık hareket edenler için.

Aile (eş/çocuk) açısından kazanımlar

Aile başlığı çoğu kişinin sesini yumuşatır; çünkü konu yalnız birey olmaktan çıkar, bir “ekip” haline gelir. Eş ve çocuklar açısından avantajlar genelde üç katmanda hissedilir:

• Eğitim düzeni: Çocuğun okul planı, dil gelişimi, yaşam çevresi
• Yaşam düzeni: Uzun vadeli yerleşim planı, konut seçimi, sağlık ve günlük hayatın ritmi
• Hareket alanı: Ailece seyahat, şehir değiştirme, planları büyütme cesareti

Burada kritik bir nüans var. Aile kazanımları çoğu zaman “tek adımda” gelmez; başvuru yolu, aile bağları, evlilik süresi, çocuğun yaşı gibi detaylarla şekillenir. Yani bu başlık, bir romanın ana karakteri gibi; derinliği var, geçmişi var, sahnesi var. Ben her zaman şunu öneririm: Aile senaryosunu yazının en başında netleştir; sonra evrak ve süreç daha düzenli ilerler.

Aile planı yapanlar için en iyi yaklaşım “önce hedef, sonra yöntem, sonra evrak” sıralamasıdır. Tersine çevrilince insan evrakların içinde kaybolur.

Ekonomik/iş kurma–vergi–mülk edinimi

Bulgaristan vatandaşlığının ekonomik ve iş kurma tarafındaki avantajları genelde şu başlıklarda toplanır:

• AB içinde ticari ağ kurma ve daha geniş pazara açılma düşüncesi
• Şirketleşme ve operasyon kurma planlarında daha rahat hareket edebilme
• Mülk edinimi ve uzun vadeli yerleşim senaryolarında seçeneklerin artması
• Euro alanına geçişle birlikte fiyat/ödeme standartlaşması hissi: özellikle Avrupa ile iş yapanlar için planlama kolaylığı

Benim kişisel gözlemim; iş kurma motivasyonu olanlar ikiye ayrılıyor. Bir grup “hız” ister; diğer grup “istikrar” arar. Bulgaristan, ikinci gruba çoğu zaman daha iyi gelir; çünkü planın temeline “öngörülebilirlik” koyar.

Vergi ve şirket yapılandırması gibi konular ülke mevzuatına ve kişisel duruma göre değişir; bu noktada genel bilgiyle ilerlemek yerine profesyonel destekle harita çizmek daha güvenli olur.

Bulgaristan Vatandaşlığına Kimler Başvurabilir?

Bu kısmı ben hep “istasyon seçimi” gibi düşünürüm; aynı trene binen çok, ama herkes aynı vagona oturmuyor. Birinin bileti soy bağından kesiliyor, birininki evlilikten, bir başkası yıllar süren ikametin sabrından… Önemli olan, hangi kapıdan girdiğini doğru bilmek; çünkü kapı değişince istenen şartlar, evraklar ve süreler de bambaşka bir ritme geçiyor.

Soy bağı / göçmenlik kökeni ile vatandaşlık

Soy bağı hattı, çoğu kişi için en “duygusal” rota. Aile albümünden bir sayfa açılıyor, bir isim bir isme bağlanıyor, sonra devlet o bağlantıyı belgelere dökmeni istiyor. Kanunda, Bulgar kökeni bulunan kişilerin bazı genel şartlar olmadan vatandaşlığa alınabildiği düzenleniyor; örneğin 5 yıllık ikamet, dil yeterliliği, gelir gibi kalemler bu başlık altında aynı şekilde aranmıyor.

Burada kritik ayrıntı şu; başvuruda, Bulgar kökenini ve üst soy bağını (kanunun tarif ettiği dereceye kadar) resmî belgelerle göstermek gerekiyor. Metinde, başvurunun “en fazla üçüncü dereceye kadar üst soy” ile ilişkiyi kanıtlayan belgelerle desteklenmesinden söz ediliyor.

Pratikte en çok karşılaşılan ihtiyaç listesi:

• Aile hattını kuran belgeler (doğum kayıtları, nüfus kayıtları, isim değişikliği kayıtları)
• Kayıtların birbiriyle “isim–tarih” uyumu (küçük bir harf farkı bile bazen büyük bir düğüm olur)
• Bulgar köken belgelendirmesi

Evlilik yoluyla vatandaşlık

Evlilikle vatandaşlık denince insanlar romantik bir kısa yol hayal ediyor; oysa sistem, romantizmi bir kenara bırakıp takvime ve ikamet statüsüne bakıyor. Kanunda, Bulgar vatandaşı ile en az 3 yıl evli olan ve aynı zamanda en az 3 yıl permanent ya da long-term residence iznine sahip bulunan kişilerin (diğer temel koşulları da sağlayarak) vatandaşlığa başvurabileceği yazıyor.

Bir de önemli bir teknik ayrıntı var; genel kuralda önceki vatandaşlıktan çıkış şartı geçebilir; fakat eşler için bu çıkış şartının aranmadığına dair istisna maddede yer alıyor.

Mini zaman çizelgesi gibi düşün:

1. Evlilik (yasal bağın kurulması)
2. İkamet statüsü (permanent/long-term düzeye oturması)
3. Sürelerin dolması (kanundaki “3 yıl” eşiği)
4. Dosyanın bütünlenmesi (adli sicil, gelir, dil gibi diğer koşulların başvuru türüne göre değerlendirilmesi)

Doğumla vatandaşlık / çocuklar için durumlar

Bu başlık ikiye ayrılır: Doğumla kazanım ve çocukların sonradan kazanımı.

• Kanunda “köken” tarafı net: ebeveynlerden en az biri Bulgar vatandaşıysa, çocuk Bulgar vatandaşı sayılıyor.
• “Ülke içinde doğum” ise daha ince bir çizgiye sahip: Bulgaristan’da doğan bir kişi, başka bir vatandaşlığı kökenle kazanmıyorsa vatandaşlık kazanabiliyor.
• Ayrıca ailesi bilinmeyen, ülke içinde bulunan çocukla ilgili özel düzenleme de var.

Çocukların sonradan vatandaşlık kazanımı konusunda da yaşa göre farklılaşan bir düzen görülüyor; ebeveynin vatandaşlık kazanmasıyla birlikte 14 yaş altı çocuklar belirli koşullarda vatandaşlık kazanabiliyor; 14–18 yaş aralığında ise çocuğun talebi/iradesi sürece dahil ediliyor.

Uzun süreli ikamet ve vatandaşlığa kabul

Bu rota, “emek verip yerleşenler” yolu. Kanun, genel naturalizasyon için tipik bir çekirdek liste sunuyor; reşit olma, en az 5 yıl permanent ya da long-term residence sahibi olma, adli sicil koşulları, geçim sağlayacak gelir/meslek, Bulgarca yeterlilik ve bazı durumlarda önceki vatandaşlıktan çıkış gibi başlıklar.

Bu maddeler teorik görünür; pratikte dosya şöyle akar:

• 5 yıl ikamet eşiği (takvim, her şeyin omurgası)
• Dil yeterliliğinin belgelendirilmesi
• Gelir/meslek kanıtı
• Adli sicil ve devam eden soruşturma kontrolleri

Yatırım veya istisnai durumlar

Burada piyasada çok fazla “parlak afiş” dolaşır; o afişlerin bir kısmı güncel mevzuatla uyum taşımaz. Önemli bir gerçek Bulgaristan’ın “vatandaşlık karşılığı yatırım” (golden passport / CBI) düzeni 2022’de kaldırıldı; Avrupa Parlamentosu’nun analizinde, 2022’de Bulgaristan’ın ilgili değişiklikleri kabul ederek bu şemayı sonlandırdığı açıkça geçiyor.
Yani bugün “yatırımla doğrudan vatandaşlık” diye pazarlanan iddialara temkinli yaklaşmak gerekiyor.

Buna karşın kanunda istisnai bir kapı var. Bulgaristan’ın kişinin vatandaşlığa alınmasında “menfaati” bulunması veya kişinin kamu/ekonomi, bilim, teknoloji, kültür ya da spor alanlarında “özel katkılar” sunması halinde, genel koşullar dışında bir naturalizasyon yolu düzenleniyor.

Bu başlık için mini gerçeklik filtresi:

1. “Yatırım yap, pasaportu al” gibi cümleler duyarsan, önce tarih sor: hangi yılın programı?
2. İstisnai katkı iddiası varsa, katkının somut karşılığını ve resmi değerlendirme çerçevesini ara.
3. Süslü vaat yerine, maddelere dayanan süreç anlatımı iste.

Başvuru Şartları ve Gerekli Belgeler

Bu bölüm, başvurunun “motor kısmı”. Avantajlar parıltılı vitrin; şartlar ve belgeler ise arka tarafta çalışan dişliler… Ve inan, dişliler yağlanınca hikâye akıyor; yağlanmayınca aynı sayfayı üç kez okuyup duruyorsun. Ben bunu hep bir roman taslağına benzetirim: olay örgüsü harika, karakterler canlı; fakat tarih–isim–yer tutarlılığı zayıfsa editör kalemi masaya bırakır. Vatandaşlık dosyası da aynı; tutarlılık, bütün oyunu belirler.

Dosya, disiplin ister.
Disiplin derken askeri bir soğukluk değil, “hangi belge nerede duruyor, hangi tarih hangi kayıtla örtüşüyor, hangi tercüme hangi apostile bağlı” gibi, insanı yormadan ilerleten bir düzeni kastediyorum.

Genel şartlar: yaş, adli sicil, ikamet, dil, gelir

Başvuru yoluna göre şartlar değişir; yine de çoğu senaryoda karşılaşılan ana eksenler şunlar:

1. Yaş / ehliyetli başvuru
• Çoğu prosedürde reşitlik ve başvuru ehliyeti aranır.
• Çocuklar için dosya, ebeveynin statüsüyle birlikte ayrıca değerlendirilir.
2. Adli sicil ve güvenlik kontrolleri
• Temiz sicil beklentisi yaygındır.
• Devam eden soruşturma, kayıt uyumsuzluğu ya da beyan tutarsızlığı süreçte sürtünme yaratabilir.
3. İkamet statüsü ve süre
• Uzun süreli ikamet / kalıcı oturum gibi statüler, birçok başvuru türünde omurga görevi görür.
• Süre eşikleri (ör. yıllar) başvuru yoluna göre değişebilir; takvim bu işin metronomu.
4. Dil yeterliliği
• Bazı yollarda Bulgarca yeterlilik beklenir; bazı yollarda muafiyet alanları görülebilir.
• Dil konusu yalnız sınav meselesi gibi durur, pratikte evrak ve kurum iletişimini de etkiler.
5. Gelir / geçim kaynağı
• Düzenli gelir, meslek kaydı, banka hareketleri ya da benzeri kanıtlar istenebilir.
• Buradaki amaç, “orada nasıl yaşayacaksın?” sorusuna belgeli cevap almaktır.

Temel belge listesi

Aşağıdaki liste çoğu başvuruda sık görülen çekirdek dokümanları “dosya iskeleti” gibi düşünmen için:

• Kimlik ve seyahat belgeleri
• Pasaport (güncel, okunur)
• Kimlik fotokopileri
• Biyometrik fotoğraf (istenen ölçü standardına uygun)
• Nüfus ve aile bağını gösteren belgeler
• Doğum kayıtları / nüfus kayıt örnekleri
• Evliysen evlilik belgesi
• Çocuklar varsa doğum belgeleri ve ebeveyn–çocuk bağını gösteren kayıtlar
• Adli sicil belgeleri
• Adli sicil kaydı (ülkeye ve başvuru türüne göre kapsam değişebilir)
• İkamet ve adres kanıtları
• Oturum kartları, ikamet izinleri
• Adres beyanları / kira kontratı / fatura gibi destekleyiciler (talep edilirse)
• Gelir ve meslek kanıtları
• Çalışma belgeleri, maaş bordroları, SGK dökümleri, vergi kayıtları
• Banka hesap dökümleri (istenen dönem aralığında)
• Dil yeterliliği ve eğitim belgeleri (senaryoya göre)
• Dil belgesi
• Diploma / transkript (talep edilirse)

“İsim denklik / doğum belgesi / apostil–tercüme” gibi kritik evraklar

Bu bölüm dosyanın en nazlı kısmı. Bir tek harf, bir tek tarih formatı, bir tek noktalama… Sonra bir bakmışsın, başvurunun ritmi kesilmiş.

1) İsim denklik (isim/soyisim tutarlılığı)

• Pasaporttaki yazım ile nüfus kayıtlarındaki yazım aynı çizgide ilerlemeli.
• Türkçe karakterler, transliterasyon (ğ/ş/ı gibi harflerin aktarımı) ve eski soyadları bu alanda sık gündeme gelir.
• Gerekirse “isim eşleştirme” mantığıyla açıklayıcı belge/şerh hazırlanır; amaç, kurumun “bu kişi aynı kişi” sonucuna güvenle varmasıdır.

2) Doğum belgesi ve soy bağı zinciri

• Soy bağıyla gidilen yollarda doğum belgesi adeta anahtar.
• Ebeveyn–çocuk bağını kuran kayıtlar, zincir gibi birbirine eklenir; zincirin bir halkası kopunca dosya sallanır.

3) Apostil ve yeminli tercüme düzeni

• Apostil, belgenin uluslararası geçerliliğini güçlendiren bir doğrulama adımı gibi çalışır (hangi belgenin apostil isteyeceği dosyaya göre değişebilir).
• Tercümede “yeminli” taraf ve format standardı önemlidir.
• Apostil tercüme sırası da kritik olabilir; bazı belgelerde önce apostil sonra tercüme, bazı senaryolarda farklı uygulamalar görülebilir.

En sık yapılan evrak hataları

Bunu bir “hata panosu” gibi okuyabilirsin:

• Tarih formatı karmaşası: Gün/ay/yıl sıraları, eski kayıtlar, farklı formatlar
• İsim yazım farklılıkları: Bir belgede “Mehmet Ali”, diğerinde “Mehmetali” gibi birleşik–ayrık kullanım
• Belge güncelliği: Bazı evrakların geçerlilik süresi kısıtlı olabilir; başvuru tarihine yakın alınması gerekebilir
• Eksik sayfa / eksik kaşe: Çok sıradan görünür, dosyayı yavaşlatır
• Tercüme uyumsuzluğu: Unvan, yer adı, kurum adı çevrilerinde tutarsızlık
• Apostil setinin karışması: Bir belgenin apostili başka belgenin tercümesine iliştirildiğinde tam bir düğüm çıkar
• Klasörsüz ilerleme: “Hepsi burada” poşeti, en büyük zaman kaybettiren yöntem

Dosyanı teslim etmeden önce 90 saniyede gözden geçir:

1. İsim–soyisim tüm belgelerde aynı mı?
2. Doğum tarihi, doğum yeri, ebeveyn adı tutarlı mı?
3. Apostil ve tercümeler doğru belgeye bağlı mı?
4. Adli sicil ve ikamet belgeleri güncel mi?
5. Dosya klasör sırasıyla okunabiliyor mu?

Bulgaristan Vatandaşlığı Başvurusu Nasıl Yapılır?

Bu bölüm tam bir “mutfak arkası” hikâyesi. Salon ışıl ışıl; avantajlar, hayaller, planlar… Mutfakta ise bıçaklar bileniyor: evraklar sıralanıyor, randevu takvime çakılıyor, dosya bir romanın ilk taslağı gibi kırmızı kalem bekliyor. Başvuru süreci çoğu kişinin sandığından daha teknik, ama korkutucu olmak zorunda yok; doğru sırayla ilerleyince yol, taşlı patika olmaktan çıkıp yürünebilir bir caddeye dönüşüyor.

Ön kontrol: Hangi yoldan başvurmalıyım?

Başlamadan önce, kendine küçük bir soru sor: “Benim hikâyem hangi kapıya yakın?”
Sonra cevabı büyüt, ayrıntılandır, netleştir.

Hızlı karar ağacı (mini test):

1. Aile hattında Bulgar kökeni var mı?
2. Bulgar vatandaşı eş ile evlilik ve ikamet statüsü hangi noktada?
3. Uzun süreli ikamet geçmişi var mı; kaç yıl?
4. Çocuklar dosyaya dahil olacak mı; yaşları kaç?
5. “İstisnai katkı” gibi özel bir senaryo var mı; kanıtı somut mu?

Bu soruların her biri, dosyanın omurgasını belirler. Ben bunu satranç açılışına benzetirim: İlk hamle doğruysa, orta oyun daha sakin akar. Yanlış hamlede ise aynı taşları sürekli yerinden oynatmak zorunda kalırsın.

Çoğu başvuruda belge sayısı hızla kabarır; 10–20 aralığına çıkması sık görülür. Bu yüzden rota seçiminde “evrak yükü” ve “süre beklentisi” birlikte düşünülmeli.

“Doğru yolu seçmek, yarı mesafeyi yürümek gibidir.”

Başvurunun verileceği kurumlar ve randevu mantığı

Kurum kısmı çoğu kişiye kuru gelir; aslında işin nabzı burada atar. Çünkü her kurum, dosyayı kendi okuma düzeniyle değerlendirir; kimi evrakı başa ister, kimi altına ek ister, kimi de randevu gününde dosyanın dizilimini bile önemser.

Genel çerçevede süreç şuna benzer:

• Başvuru noktası: Dosyanın teslim edileceği resmi birim (yurt içi/yurt dışı senaryosuna göre değişebilen yapı)
• Randevu: Dosya tesliminin bir “zaman penceresi” vardır; çoğu kez çevrim içi sistemler, telefonla yönlendirme ya da kurum içi takvim üzerinden ilerler
• Dosya kabul: Evraklar teslim edilir, kontrol edilir, kayıt altına alınır
• Takip: Dosya numarası / referans ile süreç izlenir

Randevu mantığına dair küçük ama altın değerinde birkaç ipucu:

• Takvim kur: Belgelerin geçerlilik süreleri olabiliyor; randevu tarihiyle uyumlu hareket etmek rahatlatır.
• Klasör düzeni: Kurum, dosyayı hızlı okumak ister. Dosyayı “kimlik–nüfus–ikamet–sicil–gelir–tercüme/apostil” gibi net bir sırayla sunmak, ilk izlenimi güçlendirir.
• Yedek plan: Bazı belgelerde eksik fark edilirse aynı gün tamamlamak her zaman mümkün olmayabilir; bu yüzden kritik belgelerin bir kopya seti hazırlanır.

Randevu günü, tiyatro sahnesi gibidir; metin sağlam olsa bile dekor da düzenli olmalı.

İnceleme–ek belge–mülakat olasılığı

Dosya teslim edildiğinde hikâye bitmiyor, ikinci perde başlıyor. İnceleme sürecinde üç şey sık görülür; değerlendirme, ek belge talebi, kimi dosyalarda görüşme.

1) İnceleme (değerlendirme)

• Dosya, başvuru yoluna uygunluk açısından okunur.
• Belgelerin tutarlılığı kontrol edilir: İsim–tarih–bağlantı zinciri, ikamet süreleri, sicil kayıtları, dil belgesi, gelir kanıtı…
• Bazen kurumlar, başka birimlerden doğrulama isteyebilir.

2) Ek belge talebi
Ek belge talebi, çoğu kişinin moralini düşürür; aslında sık rastlanan bir ara duraktır. Ben bunu yol üzerindeki benzin istasyonuna benzetirim. Durursun, tamamlar, devam edersin.

Ek belge istekleri genelde şunlardan çıkar:

• İsim yazım farkı (pasaport–nüfus kaydı uyumsuzluğu)
• Tarih formatları ve kayıt zincirinde boşluk
• Apostil/tercüme setinin eksik ya da format dışı olması
• İkamet/gelir kanıtlarında dönem boşluğu

3) Mülakat (görüşme) olasılığı
Her dosyada görüşme olmaz; bazı senaryolarda görüşme gündeme gelebilir. Görüşme olursa genelde amaç şudur. Dosyadaki bilgilerin sözlü teyidi, başvuru gerekçesinin anlaşılması, kimi durumlarda dil yeterliliğinin pratikte görülmesi.

Görüşme ihtimaline karşı küçük bir hazırlık listesi:

1. Başvuru yolunu iki cümleyle özetle: “Neden bu yol, neden şimdi?”
2. Dosyanın ana belgelerini zihninde sıraya koy: Doğum, evlilik, ikamet, sicil, gelir.
3. İsim–tarih–yer detaylarını net bil: Ufak karışıklıklar gereksiz uzama yaratabilir.

Ücretler, Süreler ve Red Nedenleri

Bu bölüm, masanın üstüne “gerçek hayat”ı koyuyor. Çünkü dosya hazırlarken insanın zihninde iki ses aynı anda konuşur: Biri “tamam, yol belli” der; öteki “peki bunun bedeli, takvimi, riski ne?” diye dürter. Ben o ikinci sesi severim; insanı ayık tutar, gereksiz romantizmi törpüler, planı sağlamlaştırır.

Maliyet kalemleri (çeviri, noter, apostil, başvuru harçları vb.)

Maliyet konusu tek rakamla anlatılınca yanıltıcı olur; çünkü burada “toplam tutar” bir sonuç, asıl mesele kalemlerin listesi. Ben bunu orkestraya benzetirim: keman tek başına güzel, ama senfoni bütünüyle fiyatlanır. Aşağıdaki kalemler, çoğu dosyada karşına çıkan standart parçalar:

• Tercüme giderleri
• Yeminli tercüme
• Bazı belgelerde ek onay/format masrafları
• Noter işlemleri
• Suret onayları
• Beyan/taahhüt gibi metinlerin resmîleştirilmesi
• Apostil ve resmî tasdik süreçleri
• Hangi belgenin hangi makamdan apostil alacağı
• Tasdik zincirinde oluşabilecek ek masraflar
• Başvuru harçları ve resmî ücretler
• Başvurunun türüne göre değişen harçlar
• Bazı aşamalarda ek işlem bedelleri
• Lojistik
• Kargo/kurye, dosya gönderimi
• Fotokopi, çıktı, dosyalama (küçük görünür, birikir)
• Seyahat ve konaklama
• Randevu için ülke içi/ülke dışı hareket gerekebilir
• Zaman kaybı da bir maliyet kalemi gibi düşünülmeli
• Profesyonel destek
• Avukatlık/danışmanlık hizmeti (kapsama göre değişir)

Benim pratik önerim: Maliyetleri “tek seferde” hesaplamaya çalışma; 3 katmanlı bütçe kur.

1. Zorunlu çekirdek: Tercüme + apostil/tasdik + başvuru harçları
2. Operasyon: Kargo/kurye + kopya setleri + randevu günü giderleri
3. Konfor payı: Ek belge ihtimali + ikinci randevu senaryosu + seyahat tamponu

Red sebepleri ve risk azaltma checklist’i

Red konusu çoğu kişinin zihninde kara bir bulut gibi durur. O bulutu dağıtan şey, talihin cilvesi değil; düzenli hazırlık, tutarlı beyan, temiz dosya. Red gerekçeleri genelde birkaç başlık etrafında dönüyor; sonra dönüp aynı yere bağlanıyor uyum, doğruluk, tamamlık.

En sık görülen red riskleri (genel çerçeve):

• Uygun başvuru yolunun seçilememesi
  Yanlış kapıyı çalınca, kapı açılmıyor; dosya ne kadar kalın olursa olsun.
• Kimlik bilgisi uyumsuzluğu
  İsim yazımı, doğum tarihi, doğum yeri, ebeveyn bilgileri arasında farklar
• Eksik ya da format dışı evrak
  Sayfa eksikliği, kaşe/imza eksikliği, yanlış tercüme formatı, yanlış tasdik zinciri
• Adli sicil ve güvenlik konuları
  Ülke ve başvuru türüne göre hassasiyet değişir
• İkamet süresi/istatüsü ile ilgili boşluklar
  Takvimde kopukluk, belgeyle desteklenmeyen dönemler
• Gelir ve geçim kanıtında yetersizlik
  Net açıklaması olmayan gelir akışı, dönemsel boşluklar
• Tutarsız beyan
  Formdaki bilgi ile ek belgelerin anlatısının farklı yönlere gitmesi

Dosya, bir hikâye anlatır. Hikâye tutarlıysa, okuyan kişinin zihninde soru azalır; soru azalınca süreç sakinleşir.

Risk azaltma checklist’i (randevudan önce 7 dakikalık tur)

Aşağıdaki listeyi bir “son prova” gibi kullan:

1. A) Uygun rota kontrolü

1. Başvuru yolunu tek cümlede yaz: “Şu gerekçeyle, şu yoldan başvuruyorum.”
2. O cümleyi destekleyen 3 ana belgeyi yan yana koy.

1. B) Tutarlılık kontrolü

• Pasaporttaki isim, nüfus kayıtları ve tercümelerde aynı mı?
• Doğum tarihi ve yer bilgileri tüm belgelerde aynı mı?
• Evlilik/çocuk bilgileri zincir gibi birbirine bağlanıyor mu?

1. C) Tercüme–apostil seti kontrolü

• Her belgenin tercümesi kendi belgesiyle eşleşiyor mu?
• Apostil sayfası doğru belgenin parçası mı?
• Kopya seti hazırlanmış mı?

1. D) Zaman ve geçerlilik kontrolü

• Adli sicil ve benzeri belgeler güncel mi?
• Randevu tarihine göre “son alınma” süresi kritik olan evrak var mı?

1. E) Sunum kontrolü

• Dosya, bir memurun 3 dakikada tarayabileceği sırada mı?
• Her bölümün başına küçük ayraç koydun mu? (Kimlik / Nüfus / İkamet / Sicil / Gelir / Tercüme)

Bir Dosyayı Tamamlamak, Bir Yolculuğu Başlatmak

Bu rehberin sonuna geldiğinde elinde yalnız bilgi kalmasın istedim; elinde bir rota kalsın. Çünkü Bulgaristan vatandaşlığı meselesi çoğu zaman “avantajlar” diye başlayan, sonra “şartlar”la ağırlaşan, en sonunda da evrakların arasına saklanan küçük ayrıntılar yüzünden uzayan bir hikâyeye dönüşebiliyor. Oysa doğru kapıyı seçip dosyayı tutarlı bir düzende kurduğunda, süreç bir labirent gibi hissettirmiyor; daha çok uzun bir yürüyüş gibi… Yorucu, evet; ama yönü belli.

Benim kafamda şu sahne var; masanın üzerinde klasörler, kenarda küçük not kâğıtları, takvimde işaretlenmiş tarihler. Bir de insanın içindeki o tanıdık ses “Acaba bir şeyi atladım mı?” Bu sesin ilacı, paniğe kapılmak değil; kontrol listelerine sadık kalmak, isim–tarih–belge uyumunu baştan sona aynı çizgide tutmak, gerektiğinde profesyonel destekle süreci sağlamlaştırmak. Kısa cümle: Hazırlık kazanır. Uzun cümle: Hazırlık, yalnız evrak toplamak değildir; senaryonu netleştirip her belgenin o senaryoda neyi ispatladığını bilmek, dosyayı okuyan kişinin zihninde soru bırakmayacak bir bütünlük kurmaktır.

Ve küçük bir hatırlatma: Bu işte “en pahalı hata” çoğu zaman para değildir; zamandır. Bir ay gecikme, bazen üç ay gibi hissedilir; insanın planlarını, işini, ailesini, hatta sabrını etkiler. Bu yüzden, bir dosyayı teslim etmeden önce bir kez daha gözden geçirmek, romanın son sayfasını kapatmadan önce son paragrafı yeniden okumak gibidir: ayrıntı, metnin kaderini değiştirir.

Okumaya devam etmek istersen, şu iki yazımız da tam bu noktada işine yarar:

• Bulgaristan Vatandaşlığı Başvurularında Avukatın Rolü
• Bulgaristan’da Türkçe Konuşan Avukat Hizmetleri

Sık Sorulan Sorular

Bulgaristan vatandaşlığı kaç ayda sonuçlanır?

Süre, başvuru yoluna ve dosyanın “temiz okunabilir” olmasına göre değişir. Türkiye’den danışmanlık/hukuk bürolarının paylaştığı ortalama bandın 12–18 ay aralığında anıldığı, bazı dosyalarda 24 aya uzayan senaryoların da görüldüğü yazıyor.
Süreyi uzatan şey çoğu zaman tek büyük sorun olmuyor; 3–4 küçük pürüz bir araya gelip takvimi ağırlaştırıyor (isim yazımı, güncel sicil, tercüme formatı, ek belge yazışması).

Bulgarca dil şartı var mı, kimleri etkiler?

Dil şartı konusu dönem dönem gündeme geliyor. Medyada, Bulgaristan Parlamentosu’nun vatandaşlık mevzuatında düzenleme yaparak Bulgarca bilme koşulu getirdiğine dair haberler yer aldı.
Pratik öneri: Dil, yalnız sınav konusu gibi düşünülür; aslında kurumla yazışma, görüşme ve dosyanın anlaşılır ilerlemesinde de görünmez bir köprü kurar. Bu yüzden başvuru yoluna göre aranmayan haller olsa bile, en azından temel seviyede hazırlık çoğu kişiyi rahatlatır.

Çifte vatandaşlık olur mu; Türk vatandaşlığı korunur mu?

Türkiye tarafında genel çerçevede, Türk vatandaşlığını sürdürürken başka bir ülke vatandaşlığını almak mümkün görülür; uygulama detayı kişisel duruma göre değişebilir.
Bulgaristan tarafında ise bazı kategorilerde mevcut vatandaşlıktan çıkış şartının aranmadığına dair istisnalar olduğuna ilişkin bilgiler yayımlanıyor (ör. belirli statüler/evlilik gibi).
Çifte vatandaşlık konusu “tek cümlelik cevap” sevmez; senaryonun yolu (soy bağı, evlilik, ikamet) sonucu doğrudan etkiler.

Başvuru reddi gelirse itiraz edilir mi, dava açılır mı?

Ret kararı sonrasında idari itiraz ve ardından iptal davası yolları söz konusu. Ret yazısı bir “son” gibi görünür, çoğu zaman bir “teşhis kâğıdı”dır; gerekçe netleşince düzeltme planı da netleşir. Yine de süreler kritik; takvime işlemek iyi olur.

Bulgaristan’da ev almak vatandaşlık getirir mi?

Gayrimenkul almak tek başına vatandaşlığa otomatik geçiş gibi sunulabiliyor; piyasada bu konu çok pazarlanıyor. Buna rağmen “yatırım karşılığı doğrudan vatandaşlık” (golden passport/CBI) hattının Bulgaristan’da 2022’de kaldırıldığına dair değerlendirmeler bulunuyor.